คลังความรู้ลูกเสือไทยพลาสติก HDPE คืออะไร? รู้จักกับพลาสติก HDPE ในเชิงลึก
ทำความรู้จักพลาสติก HDPE หรือพลาสติกเบอร์ 2 ตั้งแต่โครงสร้าง คุณสมบัติ งานที่เหมาะ ความปลอดภัย และข้อควรรู้ก่อนคัดแยกเพื่อรีไซเคิล
ขวดนมขุ่น แกลลอนน้ำยาซักผ้า ถังน้ำ และท่อสีดำดูเป็นของคนละกลุ่ม แต่หลายชิ้นมีวัสดุต้นทางเหมือนกันคือ HDPE พลาสติกที่เบา แข็งแรง และรับมือกับความชื้นหรือสารเคมีได้ดี
พลาสติก HDPE คืออะไร?
HDPE ย่อมาจาก High-Density Polyethylene หรือพอลิเอทิลีนความหนาแน่นสูง ผลิตจากหน่วยเอทิลีนที่เชื่อมต่อเป็นสายโซ่ โครงสร้างมีแขนงน้อยกว่าพลาสติก LDPE โมเลกุลจึงเรียงตัวชิดกันได้มากกว่า ผลที่ตามมาคือ HDPE แข็งและรับแรงดึงได้ดีกว่า LDPE แต่ยังคงน้ำหนักเบาและไม่ดูดซึมน้ำ
บนบรรจุภัณฑ์มักพบ HDPE อยู่ใต้สัญลักษณ์รหัสเรซิน เลข 2 เลขนี้ใช้บอกชนิดของเนื้อพลาสติกเพื่อช่วยคัดแยก ไม่ใช่ตรารับรองว่ารีไซเคิลได้ทุกพื้นที่หรือปลอดภัยกับอาหารทุกชิ้น
คุณสมบัติเด่นของ HDPE
- เบาแต่ค่อนข้างแข็ง เหมาะกับขวด แกลลอน ลัง และถังที่ต้องรับน้ำหนัก
- ทนความชื้น น้ำและไอน้ำซึมผ่านได้ยาก จึงใช้กับบรรจุภัณฑ์ของเหลวได้ดี
- ทนสารเคมีหลายชนิด พบในขวดน้ำยาทำความสะอาดและถังสารเคมี แต่ต้องเลือกเกรดให้เข้ากับสาร อุณหภูมิ และระยะเวลาสัมผัส
- เหนียวและรับแรงกระแทกได้ โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับพลาสติกเนื้อแข็งที่แตกเปราะง่าย
- เชื่อมและขึ้นรูปได้หลายวิธี เช่น เป่าขวด ฉีดขึ้นรูป อัดรีดเป็นท่อ และหมุนขึ้นรูปเป็นถังขนาดใหญ่
ข้อจำกัดของ HDPE คือผิวค่อนข้างติดกาวหรือพิมพ์สีได้ยากหากไม่ปรับสภาพผิว และอาจเสื่อมจากแสง UV เมื่อใช้กลางแจ้งโดยไม่มีสารป้องกัน วัสดุยังอ่อนตัวเมื่อได้รับความร้อนสูง จึงไม่ควรเหมารวมว่าภาชนะ HDPE ทุกชิ้นใช้กับของร้อนหรือไมโครเวฟได้
HDPE ใช้ทำอะไรบ้าง?
งานที่พบมากที่สุดคือบรรจุภัณฑ์ผนังแข็ง เช่น ขวดนม ขวดแชมพู ขวดยา แกลลอนน้ำมันเครื่อง และขวดผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด เนื้อขุ่นของ HDPE ช่วยบังแสงได้บางส่วน ขณะที่ความเหนียวช่วยให้ขวดไม่แตกง่ายเมื่อทำตก
ในงานก่อสร้าง HDPE ใช้ทำท่อน้ำ ท่อก๊าซ ท่อร้อยสาย และแผ่นกันซึม เพราะไม่เป็นสนิมและเชื่อมรอยต่อได้ดี ถังเก็บน้ำ ลังอุตสาหกรรม เขียง ของเล่นกลางแจ้ง และเฟอร์นิเจอร์บางชนิดก็ใช้ HDPE เช่นกัน
ถุงหูหิ้วบาง ๆ ที่มีเสียงกรอบมักทำจาก HDPE ต่างจากถุงนิ่มและยืดกว่าที่มักเป็น LDPE เบอร์ 4 อย่างไรก็ตาม การดูจากสัมผัสเป็นเพียงการคาดเดา ควรตรวจอักษรหรือรหัสบนชิ้นงานเมื่อมี
HDPE กับ LDPE ต่างกันอย่างไร?
ทั้งคู่เป็นพอลิเอทิลีน แต่โครงสร้างโมเลกุลต่างกัน
| เปรียบเทียบ | HDPE | LDPE |
|---|---|---|
| ความแข็ง | แข็งและคงรูปกว่า | นิ่มและยืดหยุ่นกว่า |
| ลักษณะที่พบบ่อย | ขวด แกลลอน ถัง ท่อ | ฟิล์ม ถุงบีบ แผ่นห่อ |
| รหัสเรซิน | 2 | 4 |
| ผิวสัมผัส | แน่นหรือกรอบกว่า | นุ่มและยืดกว่า |
การเลือกระหว่างสองชนิดจึงไม่ใช่เรื่องว่าอะไร “ดีกว่า” แต่ขึ้นกับรูปทรงสินค้า ถ้าต้องการภาชนะตั้งทรง HDPE มักเหมาะกว่า ถ้าต้องการฟิล์มหรือถุงที่พับและบีบได้ LDPE ทำหน้าที่ได้ดีกว่า
HDPE ปลอดภัยกับอาหารและความร้อนไหม?
HDPE มีสูตรที่ใช้สัมผัสอาหารได้ แต่คำว่า “HDPE” เพียงอย่างเดียวไม่พอสำหรับยืนยันความปลอดภัย ต้องดูว่าผลิตภัณฑ์ผลิตจากวัตถุดิบเกรดอาหาร ใช้สีและสารเติมแต่งที่เหมาะสม และผ่านข้อกำหนดสำหรับการใช้งานนั้นหรือไม่
อย่านำขวดน้ำยาหรือแกลลอนสารเคมีกลับมาใส่น้ำดื่ม แม้ตัวขวดจะเป็น HDPE เพราะสารตกค้างและประวัติการใช้งานทำให้ความเสี่ยงต่างจากภาชนะอาหารใหม่ สำหรับไมโครเวฟ ให้ใช้เฉพาะภาชนะที่ผู้ผลิตระบุว่าใช้กับไมโครเวฟได้ สัญลักษณ์เลข 2 ไม่ได้แปลว่าเข้าไมโครเวฟได้โดยอัตโนมัติ
HDPE รีไซเคิลอย่างไร?
HDPE เป็นวัสดุที่ระบบรีไซเคิลหลายแห่งรู้จักดี แต่การรับจริงต่างกันตามพื้นที่และรูปแบบผลิตภัณฑ์ ขวดและแกลลอนสะอาดมักจัดการง่ายกว่าฟิล์ม ถุงหลายชั้น หรือชิ้นงานที่มีวัสดุอื่นติดอยู่
ก่อนส่งรีไซเคิลควรเทของเหลวออก ล้างเท่าที่จำเป็น ผึ่งให้แห้ง และแยกปั๊ม สปริงโลหะ หรือฉลากตามข้อกำหนดของผู้รับ ไม่ต้องล้างจนสิ้นเปลืองน้ำ และไม่ควรใส่ภาชนะที่เคยบรรจุสารอันตรายรวมกับบรรจุภัณฑ์ทั่วไป
HDPE ที่ผ่านการคัดแยกสามารถนำไปผลิตเป็นท่อ ลัง ถังขยะ แผ่นพลาสติก หรือบรรจุภัณฑ์ใหม่ในบางเกรด คุณภาพของวัสดุรีไซเคิลขึ้นอยู่กับความสะอาด สี และการปะปนของพลาสติกชนิดอื่น
สรุปให้จำง่าย
พลาสติก HDPE คือพลาสติกเบอร์ 2 ที่เด่นเรื่องความแข็งแรง น้ำหนักเบา และทนความชื้น จึงพบมากในขวด แกลลอน ถัง และท่อ หากต้องการรู้จักพลาสติกบรรจุภัณฑ์ที่อยู่ใกล้กัน ลองอ่าน PET เบอร์ 1, PVC เบอร์ 3, LDPE เบอร์ 4 และ PP เบอร์ 5 ต่อ จะช่วยให้คัดแยกได้แม่นกว่าการดูสีหรือสัมผัสเพียงอย่างเดียว