คลังความรู้ลูกเสือไทยพลาสติก ABS คืออะไร? รู้จักกับพลาสติก ABS ในเชิงลึก
เข้าใจพลาสติก ABS ตั้งแต่ส่วนประกอบ คุณสมบัติ จุดเด่น ข้อจำกัด การใช้งาน ไปจนถึงวิธีแยก ABS ออกจากพลาสติกชนิดอื่นแบบไม่สับสน
ถ้ามองไปรอบโต๊ะทำงาน เราอาจเจอ ABS มากกว่าหนึ่งชิ้นโดยไม่รู้ตัว ทั้งฝาครอบจอคอมพิวเตอร์ เมาส์ เครื่องคิดเลข หรือของเล่นเนื้อแข็ง พลาสติกชนิดนี้ไม่ได้เด่นเพราะคุณสมบัติด้านใดด้านหนึ่งเป็นพิเศษ แต่เด่นตรงที่รวม “ความแข็ง ความเหนียว และความสวยของผิวงาน” ไว้ได้ค่อนข้างพอดี
พลาสติก ABS คืออะไร?
ABS ย่อมาจาก Acrylonitrile Butadiene Styrene เป็นเทอร์โมพลาสติกที่ประกอบจากสารตั้งต้นสามส่วน ชื่อของแต่ละส่วนบอกหน้าที่คร่าว ๆ ได้ดังนี้
- Acrylonitrile ช่วยเรื่องความแข็งและความทนต่อความร้อนกับสารเคมีบางชนิด
- Butadiene มีลักษณะคล้ายยาง ช่วยให้เนื้อพลาสติกเหนียวและรับแรงกระแทกได้ดี
- Styrene ช่วยให้ขึ้นรูปง่าย ผิวเรียบ และแต่งสีได้สวย
สัดส่วนของทั้งสามส่วนไม่ตายตัว ผู้ผลิตจึงปรับสูตร ABS ให้แข็งขึ้น ทนความร้อนขึ้น หรือรับแรงกระแทกมากขึ้นได้ตามงานที่ต้องการ นี่เป็นเหตุผลที่ชิ้นงาน ABS สองชิ้นอาจให้ความรู้สึกและทนทานไม่เท่ากัน แม้เรียกด้วยชื่อเดียวกัน
ABS จัดเป็นพลาสติกวิศวกรรม ไม่ใช่หนึ่งในพลาสติกบรรจุภัณฑ์หกชนิดแรกของรหัสเรซิน 1–6 หากพบเลข 7 บนชิ้นงาน ABS เลขนั้นหมายถึงกลุ่ม “อื่น ๆ” ไม่ได้หมายความว่าพลาสติกเบอร์ 7 ทุกชิ้นเป็น ABS อ่านรายละเอียดได้ในบทความ พลาสติก OTHER หรือพลาสติกเบอร์ 7
คุณสมบัติเด่นของ ABS
สิ่งที่ทำให้ ABS ถูกเลือกใช้บ่อยคือความสมดุลของคุณสมบัติ
- รับแรงกระแทกได้ดี ชิ้นงานไม่แตกเปราะง่ายเมื่อทำตกหรือถูกกระแทกในการใช้งานทั่วไป
- แข็งและคงรูป เหมาะกับฝาครอบ กล่อง หรือชิ้นส่วนที่ต้องประกบกันอย่างแม่นยำ
- ผิวงานสวย ฉีดขึ้นรูปเป็นรายละเอียดเล็ก ๆ ได้ พ่นสี พิมพ์ลาย หรือชุบผิวเพิ่มเติมได้
- เป็นฉนวนไฟฟ้า จึงพบมากในตัวเรือนเครื่องใช้ไฟฟ้า แต่การออกแบบความปลอดภัยยังต้องพิจารณาเกรดสารหน่วงไฟและมาตรฐานของชิ้นส่วนนั้นด้วย
- แปรรูปได้หลายแบบ ทั้งการฉีดขึ้นรูป การอัดรีด และการทำเส้นสำหรับเครื่องพิมพ์สามมิติ
จุดที่ควรจำคือ ABS ไม่ได้ทนทุกสภาพแวดล้อม แสงแดดและรังสี UV ทำให้สีซีดและเนื้อวัสดุเสื่อมได้เมื่อใช้กลางแจ้งนาน ๆ ตัวทำละลายบางชนิด เช่น อะซิโตน ก็ทำให้ผิว ABS อ่อนตัวหรือละลายได้ และ ABS ทั่วไปไม่ใช่วัสดุสำหรับสัมผัสอาหารหรือความร้อนสูงโดยอัตโนมัติ ต้องดูเกรดและการรับรองของผลิตภัณฑ์เป็นรายชิ้น
ABS ใช้ทำอะไรบ้าง?
ตัวอย่างที่เห็นภาพง่ายที่สุดคือของเล่นตัวต่อ เพราะชิ้นส่วนต้องแข็งแรง สีสม่ำเสมอ และมีขนาดแม่นยำจนประกบกันได้พอดี งานอีกกลุ่มคือฝาครอบอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เช่น คีย์บอร์ด รีโมต เครื่องพิมพ์ และเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดเล็ก
ในรถยนต์ ABS ใช้กับชิ้นส่วนภายในและชิ้นตกแต่งบางรายการ โดยเฉพาะงานที่ต้องการผิวสวยและทนแรงกระแทก ส่วนงานพิมพ์สามมิติเลือก ABS เมื่อต้องการชิ้นงานแข็งแรงและขัดแต่งต่อได้ แต่ผู้พิมพ์ต้องควบคุมการระบายอากาศและอุณหภูมิ เพราะวัสดุหดตัวระหว่างเย็นและอาจทำให้ชิ้นงานโก่ง
ABS ยังมีวัสดุผสมที่พบได้บ่อย เช่น PC/ABS ซึ่งนำโพลีคาร์บอเนตมาช่วยเพิ่มความทนความร้อนและแรงกระแทก สูตรผสมนี้มักอยู่ในตัวเรือนอุปกรณ์หรือชิ้นส่วนยานยนต์ที่ต้องการสมรรถนะสูงกว่า ABS ทั่วไป
ABS ต่างจาก PP, PVC และ PS อย่างไร?
หากเลือกวัสดุจากการใช้งาน ความต่างจะชัดกว่าการจำชื่อทางเคมี
| วัสดุ | จุดเด่น | งานที่พบมาก |
|---|---|---|
| ABS | แข็ง เหนียว ผิวสวย | ฝาครอบอุปกรณ์ ของเล่น ชิ้นส่วนรถยนต์ |
| PP | เบา ทนสารเคมี บิดพับซ้ำได้ | กล่องอาหาร ฝาขวด บานพับพลาสติก |
| PVC | ปรับได้ทั้งแข็งและนิ่ม | ท่อ สายไฟ หนังเทียม |
| PS | ขึ้นรูปง่าย มีทั้งแบบแข็งใสและโฟม | ถาด ภาชนะ โฟมกันกระแทก |
ABS มักเหมาะกว่าเมื่อชิ้นงานต้องรับแรงกระแทกและต้องการผิวภายนอกที่ดูเรียบร้อย ส่วน PP เหมาะกับงานน้ำหนักเบาและทนการพับ PVC เด่นเรื่องท่อและงานไวนิล และ PS เหมาะกับงานต้นทุนไม่สูงที่ไม่ได้รับแรงกระแทกมาก
ABS ปลอดภัยหรือไม่?
คำตอบขึ้นอยู่กับเกรดและวิธีใช้ ไม่ควรตัดสินจากคำว่า ABS เพียงอย่างเดียว ของเล่นและเครื่องใช้ที่ผลิตตามมาตรฐานมีการควบคุมสูตร สี และสารเติมแต่งให้เหมาะกับงาน แต่ชิ้นงาน ABS ไม่ทราบแหล่งที่มา โดยเฉพาะวัสดุรีไซเคิลหรือเส้นพิมพ์สามมิติ ไม่ควรนำไปสัมผัสอาหารโดยตรง
เมื่อพิมพ์สามมิติหรือใช้ความร้อนกับ ABS ควรทำในพื้นที่ระบายอากาศดี หลีกเลี่ยงการเผา และไม่ใช้ภาชนะ ABS กับไมโครเวฟหรืออาหารร้อน เว้นแต่ผู้ผลิตระบุการรับรองไว้ชัดเจน
ABS รีไซเคิลได้ไหม?
ในทางเทคนิค ABS หลอมและนำกลับมาขึ้นรูปได้ แต่ในทางปฏิบัติการรับรีไซเคิลขึ้นอยู่กับระบบคัดแยกในพื้นที่ ชิ้นงาน ABS มักไม่มีรูปทรงเป็นขวดหรือบรรจุภัณฑ์มาตรฐาน และอาจมีสี สารเติมแต่ง หรือวัสดุชนิดอื่นประกอบอยู่ ทำให้จัดการยากกว่า PET เบอร์ 1 และ HDPE เบอร์ 2
ก่อนทิ้ง ควรถอดชิ้นส่วนโลหะ แบตเตอรี่ และแผงวงจรออกตามช่องทางขยะอิเล็กทรอนิกส์ หากเป็นเศษงานพิมพ์สามมิติ ให้สอบถามผู้รับรีไซเคิลเฉพาะทาง การมีสัญลักษณ์วัสดุช่วยระบุชนิดพลาสติก แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะมีผู้รับในทุกพื้นที่
สรุปให้จำง่าย
พลาสติก ABS คือพลาสติกวิศวกรรมที่เด่นเรื่องความแข็ง ความเหนียว และผิวงานสวย จึงเหมาะกับของเล่น ตัวเรือนอุปกรณ์ และชิ้นส่วนที่ต้องการความแม่นยำ ข้อจำกัดคือไม่เหมาะกับแดดจัด ตัวทำละลายบางชนิด และงานสัมผัสอาหารโดยไม่มีการรับรอง หากกำลังเทียบพลาสติกสำหรับบรรจุภัณฑ์ ลองดูชุดบทความ PET, HDPE, LDPE และ PP ต่อ จะเห็นว่าพลาสติกแต่ละชนิดถูกออกแบบมาแก้โจทย์คนละแบบ