พลาสติกมีกี่ชนิด? คู่มือรู้จักพลาสติกที่พบในชีวิตประจำวัน

คำถามว่า “พลาสติกมีกี่ชนิด” ไม่มีตัวเลขเดียว เพราะนักวัสดุศาสตร์แบ่งได้ตามโครงสร้าง วิธีขึ้นรูป แหล่งวัตถุดิบ หรือการใช้งาน แต่สำหรับคนทั่วไป เราเริ่มจากรหัสเรซิน 1–7 แล้วค่อยรู้จักวัสดุที่อยู่นอกระบบบรรจุภัณฑ์ได้

พลาสติกตามรหัสเรซิน 1–7

รหัส	พลาสติก	ของที่พบง่าย	อ่านเชิงลึก
1	PET	ขวดน้ำ ขวดน้ำอัดลม ถาดใส	พลาสติก PET
2	HDPE	ขวดนม แกลลอน ถัง ท่อ	พลาสติก HDPE
3	PVC	ท่อ สายไฟ พื้นไวนิล	พลาสติก PVC
4	LDPE	ถุง ฟิล์ม ขวดบีบ	พลาสติก LDPE
5	PP	กล่องอาหาร ฝาขวด เส้นใย	พลาสติก PP
6	PS	ถาดแข็งและโฟม EPS	พลาสติก PS
7	OTHER	พลาสติกอื่นหรือวัสดุหลายชั้น	พลาสติก OTHER

ตัวเลขเหล่านี้ระบุครอบครัวเรซิน ไม่ใช่คะแนนความปลอดภัย และไม่ได้รับประกันว่าจุดรับในพื้นที่จะรีไซเคิลผลิตภัณฑ์ชิ้นนั้น ควรดูรูปแบบสินค้า ความสะอาด และข้อกำหนดของผู้รับร่วมด้วย

พลาสติกที่คนคุ้นเคยนอกกลุ่ม 1–6

พลาสติกวิศวกรรมและพลาสติกใส

• ABS แข็ง เหนียว ผิวสวย ใช้กับของเล่นและตัวเรือนอุปกรณ์
• PC หรือโพลีคาร์บอเนต ใสและรับแรงกระแทก ใช้ทำแผ่นป้องกันและแว่นนิรภัย
• อะคริลิกหรือ PMMA ใส ทนแดด และตัดแต่งง่าย นิยมทำป้ายกับตู้โชว์
• ไนลอนหรือ PA ทนสึก ทำได้ทั้งเส้นใยและเฟือง
• POM หรืออะซีทัล ลื่นและคงขนาด เหมาะกับกลไกแม่นยำ
• PTFE หรือที่คนรู้จักในชื่อเทฟลอน ผิวลื่น ทนสารเคมีและความร้อน

พลาสติกนุ่ม โฟม และอีลาสโตเมอร์

• PU หรือโพลียูรีเทน ครอบคลุมโฟมเบาะ โฟมฉนวน สารเคลือบ และ TPU
• EVA นุ่มและรับแรงกระแทก พบในพื้นรองเท้า เสื่อ และโฟมงานประดิษฐ์
• PE เป็นครอบครัวใหญ่ที่รวม HDPE, LDPE และ LLDPE

พลาสติกสำหรับบรรจุภัณฑ์และงานพิมพ์สามมิติ

• PETG ใสและเหนียว ใช้ทำแผ่น บรรจุภัณฑ์ และเส้นพิมพ์สามมิติ
• PLA ผลิตจากวัตถุดิบชีวภาพได้ นิยมทำภาชนะ compostable และเส้นพิมพ์สามมิติ แต่ต้องมีระบบปลายทางที่เหมาะสม

เรซินเทอร์โมเซตที่พบในบ้านและงานช่าง

• เมลามีน ใช้ทำจานชาม ลามิเนต และโฟมทำความสะอาด
• อีพ็อกซี ใช้เป็นกาว สีเคลือบ พื้น และตัวประสานวัสดุคอมโพสิต

วัสดุอย่างซิลิโคนและยางมีลักษณะคล้ายพลาสติกในบางการใช้งาน แต่โดยทั่วไปจัดเป็นอีลาสโตเมอร์คนละกลุ่ม ส่วนไฟเบอร์กลาสและคาร์บอนไฟเบอร์เป็นวัสดุคอมโพสิตที่ใช้เส้นใยร่วมกับเรซิน ไม่ใช่ชื่อพลาสติกชนิดเดียว

เทอร์โมพลาสติกกับเทอร์โมเซตต่างกันอย่างไร?

เทอร์โมพลาสติก อ่อนตัวเมื่อได้รับความร้อนและขึ้นรูปซ้ำได้ ตัวอย่างคือ PET, PE, PP, PVC, PS, ABS และ PC ส่วน เทอร์โมเซต สร้างโครงข่ายถาวรหลังแข็งตัว ไม่หลอมกลับเป็นวัตถุดิบเดิมง่าย ๆ เช่น เมลามีน อีพ็อกซี และ PU โฟมหลายชนิด

ความต่างนี้มีผลต่อการผลิต การซ่อม และรีไซเคิล แต่ไม่ได้แปลว่าเทอร์โมพลาสติกทุกชิ้นจะรีไซเคิลได้จริง หรือเทอร์โมเซตไม่มีทางนำกลับมาใช้เลย ระบบรวบรวมและความสะอาดยังเป็นตัวตัดสิน

เลือกและคัดแยกพลาสติกอย่างไร?

เริ่มจากดูชื่อย่อหรือรหัสบนชิ้นงาน ใช้ผลิตภัณฑ์ตามหน้าที่ และอ่านคำแนะนำเรื่องอาหาร ความร้อน และไมโครเวฟ อย่าทดสอบชนิดพลาสติกด้วยการเผาหรือดม

ก่อนส่งรีไซเคิล ให้เทของออก แยกวัสดุประกอบเท่าที่จุดรับกำหนด และตรวจว่ารับรูปแบบนั้นจริงหรือไม่ ขวดแข็ง ถุงฟิล์ม โฟม และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์มักใช้คนละช่องทาง หากกังวลเรื่องเศษขนาดเล็ก อ่านต่อได้ที่ ไมโครพลาสติกคืออะไร

สรุป

สำหรับชีวิตประจำวัน รหัสเรซิน 1–7 เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ยังมี ABS, PU, PC, อะคริลิก, ไนลอน, PETG, PLA, EVA, POM, PTFE, เมลามีน และอีพ็อกซีที่ควรรู้ ไม่มีพลาสติกชนิดใดดีที่สุดในทุกงาน การเลือกใช้ตามคุณสมบัติและรู้เส้นทางหลังใช้งานสำคัญกว่าการจำตัวเลขเพียงอย่างเดียว